Wydarzenie zostało zorganizowane przez Związek Nauczycielstwa Polskiego Oddział w Wołominie oraz Urząd Gminy Dąbrówka z okazji trzech wyjątkowych jubileuszy: 86. rocznicy powstania Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, 100-lecia istnienia Oddziału ZNP w Wołominie oraz 120-lecia powstania Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Uroczystość rozpoczęła się od uroczystego wprowadzenia pocztów sztandarowych ze szkół podstawowych w Dąbrówce, Józefowie, Guzowatce i Wszeborach oraz pocztu sztandarowego Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu Rajski Ptak, reprezentującego Międzyszkolny Klub Historyczny im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej. Następnie został odśpiewany hymn państwowy, co nadało wydarzeniu wyjątkowo podniosły i patriotyczny charakter.
Uroczystość zgromadziła licznych gości, wśród których znaleźli się: Pan Władysław Teofil Bartoszewski – sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Pan Zenon Zadróżny – Wójt Gminy Dąbrówka, Pani Aleksandra Jadwiga Rezler – wiceprezes Zarządu Głównego ZNP, Pani Katarzyna Kadzidłowska – prezes Oddziału Powiatowego ZNP w Wołominie, Pani Elżbieta Zborowska – długoletnia wiceprezes Zarządu Oddziału Powiatowego ZNP w Wołominie, Pani Anna Bieniek – radna powiatu wołomińskiego.
Swoją obecnością zaszczycili nas także przedstawiciele organów Gminy Dąbrówka, dyrektorzy placówek oświatowych z terenu gminy wraz z pocztami sztandarowymi, Komendant Hufca Związku Harcerstwa Polskiego w Wołominie, Drużynowy Drużyny „Nów” Związku Harcerstwa Polskiego, przedstawiciel Międzyszkolnego Klubu Historycznego im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej z pocztem sztandarowym Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu „Rajski Ptak”, przewodnicząca Rady Rodziców przy Szkole Podstawowej im . C. K. Norwida w Dąbrówce, przedstawiciele mediów, nauczyciele i pracownicy szkoły, emerytowani nauczyciele i pracownicy szkoły, a także uczniowie Szkoły Podstawowej im. C. K. Norwida w Dąbrówce.
Prowadząca poprosiła o zabranie głosu gospodarzy uroczystości – prezes Oddziału Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Wołominie, panią Katarzynę Kadzidłowską, oraz dyrektora Szkoły Podstawowej im. C. K. Norwida w Dąbrówce, pana Stanisława Wójcika.
Pani Katarzyna Kadzidłowska w swoim wystąpieniu rozpoczęła od słów głębokiego hołdu wobec tych, którzy – jak podkreśliła – „w najciemniejszych latach okupacji niemieckiej nie porzucili światła – światła wiedzy, wolności i ducha narodowego.”
Zaznaczyła, że tajne nauczanie było jednym z najważniejszych, a zarazem najbardziej cichych bohaterstw II wojny światowej, stanowiąc formę duchowego oporu wobec próby wyniszczenia polskości. Zaznaczyła, że dzięki odwadze nauczycieli, uczniów i rodziców przetrwała polska kultura, język i pamięć narodowa, a Polska mogła się odrodzić po wojennej traumie.
Na zakończenie wystąpienia przypomniała, że odsłonięta dziś tablica pamiątkowa ma być symbolem cichego, lecz wielkiego czynu nauczycieli tajnego nauczania, oraz przesłaniem, że „nauka i nauczyciel mogą być formą oporu – bo nawet w ciemnościach można wybierać światło.” Podkreśliła wyjątkowy charakter wydarzenia, które łączy pamięć o nauczycielach tajnego nauczania z jubileuszami Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Pan dyrektor Stanisław Wójcik w swoim przemówieniu odniósł się do znaczenia dzisiejszej uroczystości, wyrażając dumę i wdzięczność, że społeczność szkolna może uczestniczyć w tak doniosłym historycznie wydarzeniu. Podkreślił, że jest to wielki honor i radość dla całej społeczności szkolnej, iż to właśnie uczniowie – nasza duma, radość i nadzieja – są świadkami tego wyjątkowego momentu. Zwrócił również uwagę na obecność licznych pocztów sztandarowych z placówek oświatowych z terenu gminy Dąbrówka i spoza niej, wyrażając wdzięczność wszystkim gościom, którzy swoją obecnością okazali więź z naszą „Małą Ojczyzną”. Pan dyrektor zaakcentował, że dzisiejsze wydarzenie stanowi piękną lekcję historii i refleksji, przypominając, iż wychowanie, edukacja i nauka są nierozerwalnie związane z postawą patriotyczną. Wyraził przekonanie, że uroczystość ta uwypukli znaczenie roli nauczyciela, potrzebę wzmacniania jego autorytetu oraz uświadomi uczniom, jak ważne są szacunek i zaufanie do swoich nauczycieli.
Po wystąpieniach dorosłych głos zabrała przewodnicząca Samorządu Uczniowskiego – Julia Wojda, uczennica klasy VIII B, która odczytała rys historyczny dotyczący tajnego nauczania. W swoim wystąpieniu podkreśliła, że „tajne nauczanie było cichą bronią skierowaną przeciw okupantowi”. Przypomniała, że nauczyciele tajnej edukacji działali z poświęceniem w takich miejscowościach jak Dąbrówka, Chajęty, Laskowo-Głuchy, Kołaków, Karolew i Trojany, a w swoim rysie wymieniła nazwiska cichych bohaterów, którzy w trudnych czasach okupacji przyjęli postawę pełną odwagi i patriotyzmu.
Po odczytaniu rysu historycznego nadszedł moment szczególnie podniosły – delegaci wraz z pocztami sztandarowymi udali się przed główne wejście do szkoły, gdzie dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej w hołdzie nauczycielom i uczniom tajnego nauczania. W akcie odsłonięcia tablicy uczestniczyli: Pan Władysław Teofil Bartoszewski – sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Pan Zenon Zadróżny – wójt gminy Dąbrówka, Pan Stanisław Wójcik – dyrektor Szkoły Podstawowej im. C. K. Norwida w Dąbrówce, Pani Aleksandra Jadwiga Rezler – wiceprezes Zarządu Głównego ZNP, Pani Katarzyna Kadzidłowska – prezes Oddziału Powiatowego ZNP w Wołominie, Pani Katarzyna Szymańska – przewodnicząca Rady Rodziców przy Szkole Podstawowej w Dąbrówce, Julia Wojda – przewodnicząca Samorządu Uczniowskiego. Poświęcenia tablicy dokonał ksiądz Marcin Kaczmarski – wikariusz parafii w Dąbrówce. W tym czasie pozostali uczestnicy zgromadzeni w hali sportowej mieli okazję wysłuchać pieśni z okresu II wojny światowej w wykonaniu szkolnej młodzieży, co wprowadziło wszystkich w nastrój zadumy i refleksji nad historią i bohaterstwem minionych pokoleń.
Po powrocie z uroczystego odsłonięcia tablicy swoimi refleksjami i słowami uznania podzielili się: Pan Minister Władysław Teofil Bartoszewski, który jeszcze raz nam przypomniał, że od września 1939 roku okupanci dążyli do zniszczenia polskiej edukacji, zakazując nauczania historii, literatury i geografii – przedmiotów, które budowały świadomość narodową. Pomimo tego, nauczyciele, uczniowie i rodzice podjęli heroiczne ryzyko, organizując potajemne lekcje w domach, piwnicach i pod pozorem oficjalnych zajęć. Pan minister podkreślił, że byli to nauczyciele z prawdziwego powołania, którzy nie tylko przekazywali wiedzę, ale uczyli, jak być Polakiem w czasach, gdy samo to było przestępstwem. Następnie głos zabrała Pani Aleksandra Jadwiga Rezler – wiceprezes Zarządu Głównego ZNP. W swoim wystąpieniu pani Rezler nawiązała do głównej myśli dzisiejszej uroczystości, podkreślając, że pamięć o nauczycielach i uczniach tajnego nauczania to nie tylko wspomnienie przeszłości, ale ważna lekcja odpowiedzialności za przyszłość. Zwróciła uwagę, że nauczyciele tamtych lat byli nie tylko pedagogami, ale i strażnikami narodowego ducha, którzy wbrew zakazom i niebezpieczeństwom potrafili nieść młodym ludziom wiedzę, nadzieję i wiarę w Polskę. Na zakończenie swojego wystąpienia pani Rezler wyraziła wdzięczność wszystkim obecnym nauczycielom i uczniom, podkreślając, że uroczystość w Dąbrówce to piękny dowód, iż pamięć o tajnym nauczaniu jest wciąż żywa, a wartości, które mu przyświecały – aktualne i potrzebne również dziś.
Po przemówieniu pani Aleksandry Rezler prowadząca uroczystość uroczystość odczytała list od Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej – Pana Piotra Uścińskiego, który z powodu innych obowiązków nie mógł osobiście uczestniczyć w wydarzeniu. W swoim liście Poseł podkreślił, że ten cichy heroizm skierowany przeciwko okupantowi niemieckiemu, prowadzony w wielu miejscowościach powiatu wołomińskiego – m.in. w Radzyminie, Wołominie i Dąbrówce – był aktem wielkiej odwagi, podejmowanym z pełną świadomością zagrożenia życia. Zaznaczył, że ci, którzy podjęli się tajnego nauczania historii, geografii i literatury, byli ludźmi z powołania, bo uczyli, jak być Polakiem. Poseł przywołał również słowa patrona szkoły – Cypriana Kamila Norwida, który pisał, że „Ojczyzna to wielki zbiorowy obowiązek.” Wskazał, że obowiązek ten wypełnia dziś lokalna społeczność Dąbrówki, pielęgnując pamięć o cichym heroizmie tamtych dni i oddając hołd tym, którzy w najtrudniejszych czasach pozostali wierni Bogu, Polsce i człowiekowi.
Po zakończeniu części oficjalnej i odczytaniu listu został odśpiewany hymn szkoły, a prowadząca zaprosiła wszystkich obecnych do obejrzenia programu artystycznego w wykonaniu uczniów naszej szkoły.
Część artystyczna przeniosła zebranych w czas okupacji – wrzesień 1939 roku. W tle słychać było odgłosy zrzucanych bomb, komunikaty radiowe, panowała atmosfera grozy i niepewności. W takiej rzeczywistości dzieci uczyły się oficjalnego programu narzuconego przez okupanta, a w tajemnicy, narażając życie, w dalszym ciągu poznawały polską literaturę, historię i język ojczysty. Podczas programu artystycznego zostały wyrecytowane m.in. wiersze Władysława Bełzy – „Polska mowa” oraz „Katechizm polskiego dziecka”, a także zaprezentowano w wykonaniu uczniów utwór Marka Grechuty „Ojczyzna”. Występ uczniów jeszcze bardziej utwierdził wszystkim zgormadzonym, czym naprawdę było tajne nauczanie. Było ono symbolem niezłomności, miłości do Ojczyzny i wiary w przyszłość Polski. Tajne nauczanie to dowód, że naród polski nigdy nie poddał się duchowo, nawet w najtrudniejszych czasach. Dzięki niemu przetrwała polska kultura, język i wiara w wolność. Najlepszym dowodem na potwierdzenie powyższych słów było zorganizowanie uroczystości w hołdzie Nauczycielom i uczniom tajnego nauczania w Szkole Podstawowej im. C.K. Norwida. Dla nas, współczesnych Polaków, to lekcja patriotyzmu, odwagi i odpowiedzialności za przyszłe pokolenia – przypomnienie, że wiedza i wychowanie to nie tylko obowiązek, ale także służba Ojczyźnie. Na zakończenie części artystycznej wszyscy zebrani zostali poproszeni o powstanie i uczczenie minutą ciszy pamięci wszystkich polskich nauczycieli, którzy oddali życie, służąc Ojczyźnie i wypełniając swą misję nauczania.
W trzeciej części uroczystości prowadząca - uczennica Aleksandra Kurek w imieniu całej społeczności szkolnej, przypomniała, że dokładnie dwa tygodnie temu obchodziliśmy Dzień Edukacji Narodowej, złożyła życzenia emerytowanym nauczycielom oraz czynnym pracownikom szkoły, kończąc swoją wypowiedź słowami Alberta Camusa: „Być człowiekiem – to już bardzo dużo.”
Katarzyna Brodzik
Nauczyciel w Szkole Podstawowej im. C. K. Norwida w Dąbrówce